|
Ujazd
woj. świętokrzyskie
pow. opatowski
gm. Iwaniska
Zdjęcia
zamku
Krzyżtopór
Plan zamku "Krzyżtopór"
powiększ >>
Zamek w Ujeździe
- widok "z lotu ptaka"
na stronie www.gorpol.pl
Historia i opis zamku
Ciekawostki związane z zamkiem "Krzyżtopór"
Program imprez na zamku w 2007r.
"Rzeczpospolita" na
okładce
wydanej mapy "100 niezwykłych zabytków Polski" zamieszcza zdjęcie
Zamku "Krzyżtopór"
w Ujeździe (2004)
Herb Topór którym
posługiwali się Ossolińscy,
jest również herbem Klimontowa miasta założonego w 1604r. przez
Zbigniewa Ossolińskiego
ojca Krzysztofa Ossolińskiego (właściciela Ujazdu) i Jerzego Ossolińskiego
kanclerza wielkiego koronnego właściciela zamku w Ossolinie
Herb Habdank, który
przypomina znak "W" na wieży bramnej zamku Krzyżtopór obok znaku krzyża i
topora.
Herb ten w innej wersji posiada również mały krzyż nad znakiem
"W"
Znak "W" na wieży bramnej
być może jest związany z herbem Dębno jw.
Był to herb matki Krzysztofa, Jadwigi z Sienieńskich
Herb Iwanisk - w gminie tej znajduje się zamek "Krzyżtopór"
|
Strona główna >
powiat opatowski > Zamek "Krzyżtopór"
Zamek "Krzyżtopór" w Ujeździe (1)
Historia zamku "Krzyżtopór"
 |
Ujazd jest starą osadą. W
XIIw. należy
do opactwa cystersów. W XVw. do
znakomitego rodu Oleśnickich. Klucz
dóbr wraz z Ujazdem był wówczas
własnością Jana Głowacza z Oleśnicy
brata kardynała Zbigniewa Oleśnickiego.
W 1619r. Ujazd i Iwaniska stają się
własnością Krzysztofa Ossolińskiego.
Miejscowości
te otrzymuje od ojca
Zbigniewa Ossolińskiego.
|
Fot.: Dorota Sulicka - Zamek
"Krzyżtopór
w Ujeździe (2003) powiększ >> |
W tym samym roku Zygmunt III Waza przyznaje mu podkomorstwo
sandomierskie,
a w 1620r. starostwo stopnickie. W tym okresie istnieje w Ujeździe dwór.
Kościół
najpierw drewniany, mający za sobą okres funkcjonowania jako
zbór ariański, a później
murowany, za sprawą Krzysztofa Ossolińskiego.
Budowa zamku
Miejsce: Krzysztopór i Krzyżtopór
Nie
jest znany dokładny okres budowy zamku. Wymienia się często rok 1621 jako
datę rozpoczęcia budowy. W piśmie fundacyjnym z 1627r. Krzysztof Ossoliński
wymienia fortecę i zamek Krzysztoporski. Rok 1631został utrwalony na bramie
wjazdowej prawdopodobnie oznaczając zakończenie pewnego etapu prac. Zamek,
jak wynika z inskrypcji, niegdyś widocznej, na attyce, został ukończony w 1644r.
Miejscowość Ujazd przyjęła nazwę Krzysztopór. Nazwa Krzyżtopór jest
o wiele
późniejsza.
Z budową zamku wiąże się nazwisko Wawrzyńca Senesa, architekta i
budowniczego
pochodzącego z Sent w Alpach Gryzońskich (Szwajcaria). Tak
dokładnie trudno ustalić
jego rolę i zakres obowiązków związanych z budową, jak również
kiedy pracował w
Ujeździe. To nie były jedyne zajęcia Wawrzyńca
Senesa. Przebudował zamek w
Ossolinie, który był własnością Jerzego
Ossolińskiego (brat Krzysztofa), kanclerza
wielkiego koronnego, wnosząc ponadto kaplicę zwaną betlejemką. Wykonywał również
prace
przy budowie obecnej kolegiaty w Klimontowanie, której fundatorem był
także
Jerzy Ossoliński.
Krzysztof Ossoliński
urodził się 28 kwietnia 1587r. w Bukowsku na Ziemi
Sanockiej jako
trzeci syn Zbigniewa i Jadwigi z Sienieńskich. Uczył się w
kolegium jezuickim w Lublinie, a następnie z bratem Maksymilianem
studiował w
Niemczech na uniwersytecie w Würzburgu. Wrócił do kraju na krótko.
Z polecenia
królewskiego wyjeżdża do Grazu, przebywa na dworach królewskich
oraz studiuje
we Włoszech. W 1619r. Zygmunt III Waza przyznaje mu podkomorstwo
sandomierskie, a w 1620r. starostwo stopnickie. Zostaje
wybrany posłem na
Sejm. Kierował pracami kilku komisji sejmowych. W 1638 został
wybrany
wojewodą sandomierskim. Po ukończeniu dzieła swojego życia
tj. zamku
"Krzyżtopór" (1644) umiera w Krakowie w 1645r.
Prawdopodobnie Krzysztof
Ossoliński nie zasiedlił nowej rezydencji. Prowadził ruchliwy
tryb życia, często
bywał w Krakowie. Zmarł mając 58lat.
Znany jest jego brat Jerzy Ossoliński, kanclerz wielki koronny,
wybitny polityk,
a jednocześnie właściciel zamku w pobliskim Ossolinie.
Obecnie niewiele
zachowało się z potężnego ongiś zamczyska -
fragment mostu nad drogą.
|
Dalsze dzieje
Krzysztof Ossoliński zapisał zamek w 1644 roku swojemu synowi
Krzysztofowi
Baldwinowi. W 1645r. Krzysztof Ossoliński umiera. Pochowany
zostaje w habicie
franciszkańskim w kościele p.w. Michala Archanioła i św. Józefa przy
krakowskim
klasztorze karmelitów bosych. Krzysztof Baldwin niedługo
cieszy się z posiadania
okazałej rezydencji. W 1649r.ginie w bitwie pod
Zborowem na kresach wschodnich.
W 1650r. umiera Jerzy Ossoliński. Zamek w Ujeździe staje się własnością
rodzin:
Denhoffów,
Kalinowskich, Morsztynów Paców.
W trakcie potopu szwedzkiego zamek zdobywają Szwedzi. Ujazd często
odwiedza
król szwedzki Karol X Gustaw, tu spotyka się z księciem Jerzym
II Rakoczym.
Nie wiadomo na ile zamek ucierpiał w tym okresie, prawdopodobnie uległ
znacznym
zniszczeniom. Na pewno został również ograbiony z cenniejszego wyposażenia.
Był
taki okres kiedy zamek był nie zamieszkały. Kolejni właściciele używali
tylko
część pomieszczeń zamkowych. Zamek ucierpiał ponownie podczas konfederacji
barskiej.
Późniejsi właściciele nie mieli środków na remont pomieszczeń
zamkowych, na jego
odbudowę. Ostatnim mieszkańcem Krzyżtoporu był
Stanisław Sołtyk. Od XIXw.
właściciele zamku mieszkali w dworze w pobliskiej Plancie, zamek
natomiast pełnił
funkcję "malowniczej ruiny"
Zamek
Zamek został wybudowany w typie palazzo infortezza, czyli łącząc
cechy rezydencji
z cechami obronnymi. Obiekt wzniesiony z miejscowego kamienia, stanowił zespół
pałacowy i mieszkalno- gospodarczy z
bastionowym systemem fortyfikacji na planie
regularnego pięcioboku. Założenie wyznaczał obwód oskarpowanych wałów
ziemnych
z pięcioma
bastionami: północnym (Baston "Wielki Barbakan"), północno-wschodnim
(Bastion "Oto dla Ciebie"), północno-zachodnim (Bastion "Korona")
południowo-
zachodnim (Bastion "Szary Mnich")
i południowo-wschodnim. (Bastion "Smok")
Dwa ostatnie znajdują się
na linii bramy wjazdowej (z krzyżem i toporem)
Zespół warowny uzupełniała sucha
fosa. Ziemne wały wokół zamku oskarpowane
murem z kamienia były
posadowione na płycie skalnej. Łączna powierzchnia murów
wynosiła 3730m2
Plan zamku
Zamek "Krzyżtopór" jest obecnie chętnie odwiedzany przez
turystów. Interesującą
propozycją jest połączenie zwiedzania Sandomierza
i położonego 60km od
Sandomierza Ujazdu. Na trasie wycieczki znajdują się również Klimontów,
Górki
Klimontowskie, Konary, a obok
Goźlice, Ossolin
oraz Opatów.
1...2 
|
