Strona główna > powiat
opatowski > Opatów
Opatów (3)
Żydzi w Opatowie
|
Początki osadnictwa Żydów
w Opatowie nie
są znane. W roku 1538 w mieście zarejestrowano
cztery rodziny żydowskie. Dla dalszego rozwoju
osadnictwa żydowskiego istotne znaczenie miał
przywilej właściciela miasta Mikołaja Radziwiłła
z 29 maja 1571 r.
W drugiej połowie XVIw.
Opatów był już największym skupiskiem
ludności wyznania mojżeszowego w całym
województwie sandomierskim i jednym z
głównych kahałów małopolskich.
|
Fot.: Opatów. Synagoga z XVIw.
stała między ul.Szeroką i Starowałową. Zniszczona podczas II
wojny światowej
|
Stopniowo wnikają Żydzi do wszystkich gałęzi handlu w mieście.
Miasto zaczęło
się dzielić na dzielnicę żydowską i chrześcijańską.
Dla charakterystyki Żydów opatowskich z XVIIw. można przytoczyć słowa podróżnika
Johanna Philippa de Carosi wydrukowane w książce
"Reisen durch verschiedene
polnische Provincen, mineralogischen und anderen Inhalt", na stronie 238 pisze:
Na ulicy żydowskiej w Opatowie są małe drewniane domki, tu jest strasznie dużo Żydów.
Nie tylko handel całej okolicy jest w ich rękach skoncentrowany, oni są również w
ścisłym kontakcie z innymi prowincjami państwa. Niektórzy z nich objeżdżają domy
pańskie, sprzedając manufakturę, galanterię i inne towary. W wielu prowincjach państwa
spotkałem Żydów opatowskich. Gdy podróżny przyjeżdża do Opatowa jest on po prostu
oblężony przez kilkudziesięciu Żydów opatowskich, którzy mu siłą narzucają swoje
towary. Gdy się ich za drzwi wyrzuca pchają swe towary przez okna. Można u nich
dostać wszystkie towary zagraniczne i krajowe, specjalnie liczną jest branża futrzana.
Dwukrotnie był Opatów siedzibą rabina ziemskiego. Raz w okresie między 1590r.
i 1640r. godność tę pełnił Moses, syn Abrahama z Przemyśla. W 1696 roku rabinem
ziemskim wybrano Saula syna Heszla, rabina krakowskiego, który jako miejsce swojego
pobytu wybrał Opatów.
Społeczeństwo żydowskie żyło w swojej
dzielnicy. W dwóch
miejscach koncentro-
wało się życie mieszkańców dzielnicy żydowskiej: w synagodze
oraz przy kahale i
w domu rodzinnym. Do synagogi uczęszczał każdy Żyd dwa razy dziennie i tam po
modlitwie rozprawiał o wszystkim co się dzieje w mieście. Izba kahalna mieściła
się w
odrębnym domu, w którym znajdowały się wszystkie agendy kahału. Obok tego
budynku mieścił się szpital, w którym mieszkali najubożsi i bezdomni, a także chorzy.
W domu kahalnym znajdowało się również więzienie żydowskie w którym
kary odbywali
oporni dłużnicy, złodzieje, a także i tacy, którzy przekroczyli przepisy rytuału lub
przeciwstawili się władzy seniorów. Najwyższym ideałem u Żydów było ognisko
domowe.
Wiarołomstwo, rozpusta i idące za tym rozwody należały do rzadkości.
Przerwę w
codziennym wysiłku stanowiła sobota lub święta. W tych dniach ustawał wszelki ruch
handlowy i rzemieślniczy. Mężczyźni i mężatki spędzali ranek w bóżnicy, po czym
następował paradny obiad. Po krótkiej
przerwie pan domu studiował biblię lub talmud,
a kobiety czytały tzw. "biblie kobiece" lub opowiadania o cudach lub cudotwórcach.
W okresie międzywojennym,
Żydzi przeważali w Opatowie. W 1939r. Opatów
liczył 10 tys. mieszkańców, w tym 5,5 tys. narodowości żydowskiej.
Wraz z wybuchem II wojny światowej rozpoczął się najtrudniejszy okres dla ludności
żydowskiej. Przez krótki czas po zajęciu Opatowa przez Niemców, Żydzi mogli
poruszać się swobodnie po mieście i okolicy. Wkrótce jednak sytuacja zmieniła się
radykalnie. Różnorodne szykany sprawiły, że Żydzi coraz rzadziej pokazywali się na
ulicach.
Rozporządzeniem starosty z dnia 13 maja 1942 roku ustanowiono getto obejmujące
obecne ulice: Wąską, Szeroką (Berka Joselewicza), Starowałową i Zatylną. Boczne
wejścia do ulic zostały zagrodzone wysokim parkanem. Granice getta wyznaczały
tablice zakazujące Żydom wychodzenia, a Polakom wchodzenia na ten teren.
Likwidacja getta w Opatowie nastąpiło 20 października 1942 roku. W nocy
obstawiono teren gęstym kordonem wojska i o świcie specjalny oddział, złożony z
Niemców i Ukraińców, ruszył do getta. Z gęsto zaludnionych mieszkań wyrzucono
Żydów na ulicę, nie pozwalając im nic zabrać
ze sobą. Potem odprowadzono do Jasic,
gdzie zostali załadowani do wagonów towarowych i wywiezieni do obozu
koncentra-
cyjnego w Treblince.
|
Pozostało
mało pamiątek kultury żydowskiej w
Opatowie.
Bezpośrednio po wojnie na kirkucie było
około 1000 macew, najstarsze z nich pochodziły z
XVI wieku. Między ulicami Szeroką i Starowałową
stała zniszczona synagoga pochodząca z XVII
wieku. Również i ona zniknęła z pejzażu miasta
Na zdjęciu obok cmentarz żydowski z zachowanymi
macewami.
|
|
Fot.: Opatów - zachowane
macewy
|
Osadnictwo ormiańskie w
Opatowie
 |
Przez
dłuższy okres czasu Opatów tak
jak inne miasta polskie był miejscem
styku wielu kultur. W Opatowie między
innymi
mieszkali Ormianie.
Na miejscu cmentarza ormiańskiego
znajduje się
pomnik - widoczny na
zdjęciu obok.
|
Strony przydatne turyście
odwiedzającego Opatów
PTTK Opatów http://free.ngo.pl/pttkopatow
Strona Starostwa Powiatowego w Opatowie www.opatow.pl
Strona Miasta i
Gminy Opatów
Na stronie plan miasta, trochę informacji o przyrodzie gminy. Plan
miasta. Na planie nie
zaznaczono zabytków. www.opatow.um.gov.pl
Kolegiata św. Marcina w Opatowie
Charakterystyka obiektu, historia, zdjęcia. Polecamy http://www.kolegiata.opatowska.prv.pl/
Informacji turystycznej udziela Urząd
Miasta i Gminy Opatów, ul. Plac Obrońców
Pokoju 34, tel. (0-15) 868 13 13, faks: (0-15) 868 46 47, a także Biuro
Obsługi Ruchu
Turystycznego PTTK Opatów, Plac Obrońców Pokoju 18, tel.: (0-15)
868 27 78.
Informacji udziela również przewodnik przy kolegiacie p.w. św.
Marcina
w godzinach zwiedzania kościoła, tj. poniedziałek - sobota 10.00 -
17.00, niedziela
13.30 - 16.30
1...2...3 
