|
Góry Pieprzowe
Wychodnie łupków
środkowo-
kambryjskich
Góry Pieprzowe
Trylobity zwierzęta charakterystyczne dla ery
paleozoicznej
Zdjęcie przedstawia
skamieniałość
|
Strona główna > Sandomierz i
okolice > Wyżyna Sandomierska
|
Wyżyna
Sandomierska
przyroda:
geologia
|
 |
 Wyżyna
Sandomierska - przyroda:
Historia geologiczna.
Budowa geologiczna
Wody
powierzchniowe Wyżyny Sandomierskiej: Opatówka
Koprzywianka
Gorzyczanka
Czyżówka
Rośliny i zwierzęta Wyżyny
SandomierskiejSkały
lessowe Wąwozy
lessowe Wąwóz
Królowej Jadwigi Góry
Pieprzowe
Rezerwat
Zielonka
Sandomierz
- przyroda
Wyżyna
Sandomierska. Zajmuje wschodnią część
Wyżyny Kielecko-
Sandomierskiej, pod względem geologicznym stanowiąc przedłużenie Gór
Świętokrzyskich, różniąc się jednak od nich wysokością i występującym
tu
krajobrazem. Wyżyna jest stosunkowo płaska, zwłaszcza w obrębie
wysoczyzn,
pokryta grubą warstwą lessu. W przeciwieństwie do Gór Świętokrzyskich
jest to
kraina rolnicza, prawie bezleśna. Wyżynę rozcinają rzeki: Koprzywianka,
Opatówka,
Gorzyczanka. W ich dorzeczu wykształciła się gęsta sieć wąwozów.
Wysokość
wyżyny nie przekracza 300 m n.p.m. a powierzchnia jej obejmuje 1140 km2
Główne ośrodki miejskie to Sandomierz i Opatów.
Przyroda Wyżyny Sandomierskiej:
Historia
geologiczna. Budowa geologiczna.
Fot.:
Waldemar Ciamaga. Góry
Pieprzowe
Wychodnie łupków środkowokambryjskich |
Znana historia tej ziemi zaczyna się
ponad 500mln lat temu. W morzu
kambryjskim powstają osady, które
następnie w środkowym kambrze
zostają wypiętrzone
tworząc wysokie
i rozległe Góry Sandomierskie. Z tego
okresu pochodzą łupki
kambryjskie
budujące Góry Pieprzowe (powstałe w
środkowym kambrze) oraz starsze
utwory dolnego kambru, których
wychodnie znajdują się na zboczach
doliny
Koprzywianki i Gorzyczanki.
Góry Sandomierskie ulegają erozji.
|
W morzach gromadzą się
osady powstające z niszczejących gór. Osady te tworzą
później piaskowce i
kwarcyty Łysogór (Łysica 612m n.p.m., Łysa Góra 595m n.p.m.)
i
Pasma Jeleniowskiego (Szczytniak 554m n.p.m.), najwyższych pasm w Górach
Świętokrzyskich,
które wypiętrzają się 300 mln lat temu (200 mln lat po ruchach
górotwórczych, sandomierskich (Góry Sandomierskie)
morze
kambryjskie więcej >>
W ordowiku, sylurze i
dewonie, na obszarze obecnej Wyżyny
Sandomierskiej,
z krótkimi okresami fazy lądowej trwa morze. Powstają m.in. osady w
rejonie
Międzygórza (gm.Lipnik, pow.opatowski): zlepieńce, piaskowce, wapienie,
margle.
|
Miejsca
występowania najstarszych skał na terenie Wyżyny
Sandomierskiej oraz
w regionie świętokrzyskim Jest to era paleozoiczna oraz
najstarsze epoki tej ery:
kambr, ordowik, sylur.
Wychodnie skał, czyli miejsca gdzie skały pojawiają się na
powierzchni ziemi:
Kambr
dolny:
 |
wzdłuż
południowego zbocza doliny Koprzywianki, w różnych
miejscach od
Królewic do Koprzywnicy; skały: mułowce, iłowce,
piaskowce
|
|
dorzecze
środkowej i dolnej Gorzyczanki, skały osłaniają się
na zboczach doliny
Gorzyczanki, jak i doliny Kurówki (Za Groblą); skały:
mułowce, iłowce, piaskowce,
łupki
|
|
okolice
Klimontowa, Ułanowic, Kępy Byszowskiej; skały: mułowce,
iłowce,
piaskowce
|
|
zbocza
doliny Koprzywianki k. Nawodzic; skały: ciemnoszare iłowce
|
|
od
południa do linii: Mydłów-Goźlice-Sternalice-Jugoszów-Wielogóra-Malice
Obrazowskie-Sandomierz, tworząc wychodnie na zboczach
wielu głęboko
wciętych dolin środkowego i dolnego biegu potoków oraz
ich dopływów: Kozinki
oraz wcześniej wymienionych Gorzyczanki, Kurówki; skały:
mułowce, iłowce,
piaskowce, łupki.
|
Kambr środkowy:
|
na północ od linii Mydłów-Goźlice-Sternalice-Jugoszów-Wielogóra-Malice
Obrazowskie-Sandomierz,
|
|
okolice Wólki Zakrzowskiej, Kaczyc; skały: Piaskowce
jugoszowskie i mułowce
między Baradzem a Śniekozami; skały mułowce i białe
drobnoziarniste
piaskowce, wymienione tu skały odsłaniają się na zboczach dolin potoków
uchodzących do środkowej Kozinki oraz w dorzeczu górnej
Gorzyczanki
|
|
wychodnie za stromych zboczach dolin górnych biegów Kurówki,
Dębianki,
Polanówki i Prypeci i ich dopływów; skały: łupki ilaste, mułowce,
piaskowce,
kwarcyty
|
|
Góry Pieprzowe; skały: łupki ilaste
|
Ordowik:
|
Międzygórz i okolice Międzygórza, wychodnie w nieczynnym
kamieniołomie w
wąwozie Chełmno, na zboczach wąwozu Łączki (Góra Zamkowa) oraz wąwozów
Gibiele i Księży Dół
|
Sylur:
|
Międzygórz, wychodnie w wąwozach jak w przypadku skał
ordowiku tylko bardziej
na południe, ponadto w wąwozach Zapusty, Zawaliska, Lipowy Dół.
w Gołębiowie i
Lipniczku w wąwozach: Stawiska, Wrzosy, Paróg,
Różowy Dół w Święcicy -
w Bobrowej Grąbie i Czechowym Dole, w Kleczanowie - na wschodnim zboczu
doliny naprzeciwko kościoła.
Są to wychodnie następujących skał: łupki ilaste z
graptolitami (graptolity -
zwierzęta z okresu ery paleozoicznej), szarogłazy, piaskowce
|
Jak wynika z przedstawionego zestawienia jest wiele miejsc na Wyżynie
Sando-
mierskiej w najbliższym otoczeniu Sandomierza, gdzie występują
wychodnie
skał z najstarszych okresów geologicznych naszego
kraju. Skały paleozoiku na
powierzchni ziemi oprócz regionu
sandomierskiego i świętokrzyskiego,
występują jedynie w
Sudetach. Na pozostałym obszarze naszego kraju skały
występujące na powierzchni ziemi są dużo młodsze.
Tak więc region sandomierski oprócz bogactwa zabytków z różnych
okresów, miejsc
odkryć archeologicznych, które zaświadczają
o intensywnych osadnictwie w minionych
wiekach, posiada bardzo ciekawą historię geologiczną.
Warto dodatkowy wybrać się w Góry Pieprzowe. Znajdują się
tam wychodnie
łupków kambryjskich, pod względem zajmowanego
obszaru, położenia stanowią
ewenement na skalę krajową. Są
to najstarsze skały znajdujące się w pobliżu doliny
rzeki
Wisły, kiedyś tworzące (ok.500mln lat) jedno z pasm Gór
Sandomierskich. Góry
Pieprzowe więcej >>
Innym miejscem ciekawej wędrówki geologicznej może być Międzygórz;
wychodnie skał z ordowiku i syluru w miejscowym kamieniołomie
oraz w okolicznych
wąwozach, bogactwo wąwozów, ciekawe
miejsca widokowe, ruiny zamku stojącego na
wychodni skał z
epoki ordowiku, w miejscowym lesie kurhany, podobnie jak w lesie
kleczanowskim (37 kurhanów z okresu osadnictwa słowiańskiego). Dojazd do
Kleczanowa, od
Kleczanowa tylko drogi polne Międzygórz więcej >>
|
Zobacz:
Skały lessowe ogólna charakterystyka
Wąwozy lessowe
 1...2
|
