|
Góry Pieprzowe
Wychodnie łupków
środkowo-
kambryjskich
Góry Pieprzowe
Trylobity zwierzęta charakterystyczne dla ery
paleozoicznej
Zdjęcie przedstawia
skamieniałość
|
Strona główna > Sandomierz i
okolice > Wyżyna Sandomierska
|
Wyżyna
Sandomierska
przyroda:
geologia (2)
|
 |
Historia geologiczna. Budowa geologiczna.
Karbon to okres ruchów górotwórczych, które wypiętrzają Góry Świętokrzyskie.
Ruchy
górotwórcze obejmują również teren Wyżyny Sandomierskiej, czyli utwory dawnych
Gór
Sandomierskich. W tym okresie w Górach Świętokrzyskich mamy również
przejawy działalności
wulkanicznej. Nie są one szerzej znane na Wyżynie
Sandomierskiej. Jedyny wyjątek
stanowią okolice gajówki Zielonka na południe od
Klimontowa, gdzie Jan
Samsonowicz, wśród osadów kambryjskich budujących
zbocze doliny stwierdził występowanie utworów powstałych ze zwietrzałych skał
wulkanicznych (tymi skałami były diabazy). Jest to jedyne miejsce na Wyżynie
Sandomierskiej występowania skał
wulkanicznych.
W erze mezozoicznej przeważa na tym terenie morze. Utwory z tego okresu
tworzą
tzw. otoczkę mezozoiczną Gór Świętokrzyskich, tworząc wychodnie na powierzchni
terenu. Skały z
tego okresu uwidaczniają się w północnej części Wyżyny
Sandomierskiej.
Na przełomie kredy i trzeciorzędu następuje odmłodzenie rzeźby Gór
Świętokrzyskich. Obszar Wyżyny Sandomierskiej jest lądem.
Klimat jest ciepły i suchy. Powszechnie występują zjawiska krasowe.
Morze wkracza na obszar wyżyny kilkanaście milionów lat temu. Jest to
ciepłe morze
mioceńskie.
Klimat terenów otaczających morze przypomina suchy i ciepły klimat z
rejonu Morza Śródziemnego i Morza Kaspijskiego. Dolina obecnej rzeki Opatówki w
tym okresie jest
zatoką morską. Druga zatoka morska występuje na południe od
Sandomierza. Pomiędzy nimi
znajduje się półwysep, ciągnący się wzdłuż obecnego
Grzbietu Kleczanowskiego (droga
Sandomierz-Opatów), na wschodnim krańcu
tego półwyspu znalazły się
obecne Góry Pieprzowe.
Następnie morze ustępuje, obszar Wyżyny Sandomierskiej wkracza w fazę
lądową
i tak jest do dziś. Na powierzchni ziemi swoją historię zapisały lądolody. Pierwsze
zlodowacenia występują około miliona lat temu. Ostatnie zlodowacenie bałtyckie
kończy się kilkanaście tysięcy lat temu. W okresie ostatnich zlodowaceń (glacjały)
i w okresach między
zlodowaceniami (okresy te nazywamy interglacjałami)
wykształciła
się aktualna rzeźba terenu. Działalność wiatru, wiejącego od strony
lądolodu w kierunku moren, spowodowała wywiewania drobnych cząstek pyłu
i ich
osadzanie. Powstała w ten sposób pokrywa lessowa. Wzgórza, kopuły,
doliny inne
formy terenu zostały przykryte warstwą lessu. Ich rzeźba
została ukryta. Grubość
warstwy lessu zmienna w różnych miejscach zaświadcza
o zróżnicowanej rzeźbie
pod lessem.
Zobacz:
Skały lessowe ogólna charakterystyka
Wąwozy lessowe
1...2
|
