|
Koprzywianka
Zbiornik
w Szymanowicach
na rzece Koprzywiance
w pobliżu Klimontowa
|
Strona główna > Sandomierskie i
okolice > Wyżyna Sandomierska
|
Wyżyna
Sandomierska
przyroda:
rzeki wyżyny
|
|
 Wyżyna
Sandomierska - przyroda:
Historia geologiczna. Budowa geologiczna
Wody
powierzchniowe Wyżyny Sandomierskiej: Opatówka
KoprzywiankaGorzyczanka
Czyżówka
Rośliny i zwierzęta Wyżyny
SandomierskiejSkały
lessowe Wąwozy
lessowe
Wąwóz
Królowej Jadwigi Góry
Pieprzowe
Rezerwat Zielonka
Sandomierz - przyroda
Wody powierzchniowe
Wyżyny Sandomierskiej
Najważniejszymi rzekami Wyżyny Sandomierskiej, wywierającymi ponadto duży
wpływ na
krajobraz tej krainy są następujące rzeki wraz z ich dopływami: Opatówka,
Koprzywianka,
Gorzyczanka i Czyżówka
Rzeka
|
Wysokość w m n.p.m.
|
Deniwelacja
różnica wysokości
pomiędzy źródłem
i ujściem rzeki
|
Długość (km)
|
Spadek
w prom.
średni
|
Powierzchnia dorzecza
|
źródło
|
ujście
|
całkowita
|
na wyżynie
|
całkowita
|
na wyżynie
|
Czyżówka
|
203
|
136,6
|
66,4
|
25,55
|
24,55
|
2,6
|
164,8
|
163
|
Opatówka
|
330
|
138,6
|
191,4
|
55,6
|
51,05 (1)
|
3,44
|
259,6
256,5(1)
|
257,5
|
Gorzyczanka
|
249
|
145,5
|
109,5
|
19,0
|
18,35
|
5,79
|
130,6
|
130,5
|
Koprzywianka
|
380
|
140,9
|
239,1
|
69,78
|
56,08
54,98(5)
|
3,43
|
707,4(2)
502,0(4)
497,8(5)
|
676,87(3)
|
Dane
w niniejszej tabeli przytoczono na podstawie opracowania R.Czarneckiego
"Wyżyna Sandomierska.
Część Wschodnia"
1/do wodowskazu w Dwikozach
2/łącznie z dorzeczem Polanówki i Gorzyczanki
3/łącznie z dorzeczem Polanówki i Gorzyczanki, do wschodniego mostu w
Koprzywnicy
4/do wodowskazu w Koprzywnicy-Sośniczanach
5/do obecnego wodowskazu przy zachodnim moście w Koprzywnicy
Opatówka
Opatówka jest drugą co do długości i powierzchni dorzecza rzeką Wyżyny
Sandomierskiej.
Cała powierzchnia dorzecza tej rzeki znajduje się na terenie Wyżyny,
oraz praktycznie całe
dorzecze pokryte jest warstwą skał lessowych. Żródła Opatówki
znajdują się na wysokości
330m n.p.m we wsi Bukowiany, w lesie, tuż poniżej przełęczy pomiędzy
Górą Bukowiec, a
Truskolaską. Dopływy Opatówki są krótkie, przeważają prawe. Największe
z nich to:
Marcinkówka (9km), Jałowęsówka (6,7km), Kania (5,5km), Nikisiałka (5,3km), najdłuższy
dopływ
Potok Lisowski (9,45km), Żychawa (6,65km). W dorzeczu rzeki Opatówki liczne wąwozy
lessowe.
Występują też wychodnie skał ery paleozoicznej, np. w rejonie Międzygórza (skały z
okresu
ordowiku i syluru).
|
Z
ciekawostek dotyczących Opatówki należy wymienić inny przebieg
tej rzeki w okresie
poprzedzającym zlodowacenie środkowopolskie. Wcześniej na
terenie doliny obecnej rzeki
Opatówki w okresie morza mioceńskiego (kilkanaście milionów
lat temu) występowała zatoka
morska, ciepła, przypominająca
warunkami zatokę Morza Śródziemnego. Zatoka ta utworzyła
się w miejscu rowu tektonicznego. Rów tektoniczny powstaje wówczas
gdy wzdłuż
równoległych pęknięć w skorupie ziemskiej teren
leżący pomiędzy nimi ulega obniżeniu.
Po ustąpieniu morza obszar ten odwadnia Pra-Opatówka. Rzeka ta
miała inny przebieg od
dzisiejszej, płynęła przez teren obecnego Sandomierza.
Kopalna dolina Opatówki znajduje się pomiędzy Gołebicami a
Mokoszynem, następnie znany
przebieg to Przedmieście Zawichojskie. Zmiana biegu rzeki nastąpiła
podczas zlodowacenia
środkowopolskiego.
Lądolód na pewien okres czasu zatrzymał się na linii Grzbietu
Kleczanowskiego (mniej więcej
wzdłuż obecnego przebiegu drogi
Sandomierz-Opatów). Zasypany materiałem morenowym
został odcinek Opatówki w pobliżu Sandomierza. W momencie
wycofywania się lądolodu, w
rejonie Opatówki pozostały bryły martwego lodu, które topiąc
się ukształtowały teren wokół
Opatówki oraz spowodowały zmianę kierunku rzeki.
|
Zobacz:
Geologia Wyżyny Sandomierskiej
Koprzywianka
|
|
|
|
Fot.:
Jacek Morawski - Koprzywianka. Zdjęcie po prawej stronie
przedstawia ujście rzeki Koprzywianki. |
Koprzywianka jest to najdłuższa rzeka płynąca przez Wyżynę
Sandomierska, a jednocześnie
mająca największe dorzecze. Za początkowy odcinek rzeki Koprzywianki uważany
jest strumień
zwany Zapłotnica, którego źródło znajduje się w Piórkowie Górnym na południowo-wschodnim
zboczu Szczytniaka w Paśmie Jeleniowskim na wysokości 380m n.p.m. Największe
dopływy
Koprzywianki to: Kozinka (13,1km długości i 57,4km2 powierzchni dorzecza) oraz następne:
Kujawka (11,8km, 35,2km2), Kacanka (33,8km, 183 km2), Polanówka nazywana nosząca kiedyś
nazwę Żyć Samborzecka (11,3 km, 25,2km2).
|
|
Zbiornik
wodny w Szymanowicach k.
Klimontowa na rzece Koprzywiańce.
Powierzchnia zalewu wynosi ponad 50 ha,
a jego pojemność 980 tys. m3 wody.
Długość stopnia wodnego z mostem to
13m, a jego wysokość to ok. 3,5m.
Głębokość wody w zbiorniku, maksymalna
przy zaporze - 4,5m, na dużej powierzchni
wynosi - 1,8m. Podczas budowy
przełożono koryto Koprzywianki na
długości ok. 2,2km. |
|
Fot.:
Jacek Morawski - Zbiornik wodny w Szymanowicach
|
|
Zmiany
systemu rzecznego związane z przebiegiem rzeki Koprzywianki
dokonane w okresie
międzywojennym. Żyć Samborzecka z potokiem z Milczan uchodziły
w sposób naturalny do
starorzecza zwanym Wisełką (pod Sandomierzem). W 1919r. to
starorzecza została
skierowana również Gorzyczanka. W okresie międzywojennym utworzono
sztuczne koryto dla
Koprzywianki na odcinku od południowego krańca Wisełki do Koprzywnicy.
Przed 1936r. do
wykonanego odcinka inwestycji (poniżej Złotej) dołączono Polanówkę i potok z
Milczan.
W 1939r. do ukończonego wykopu skierowano Koprzywiankę i Gorzyczankę i nowym rowem
Polanówkę
|
W
dorzeczu Koprzywianki występują liczne wąwozy lessowy. Rzeka ta
poczynając od Baćkowic
tworzy meandry (zakola) czyli meandruje. W dolinie rzeki Koprzywianki oraz
jej dopływów
znajdują się wychodnie starych skał z ery paleozoicznej, w tym z kambru dolnego.
Na odcinku
rzeki pomiędzy Klimontowem a Bazowem, w kilku miejscach na dnie znajdują się szypoty z
piaskowców kambryjskich (skały mające ok.500mln lat) np. w Rybnicy Bukówce.
zobacz Geologia Wyżyny Sandomierskiej
1...2
|
